tel. 693-832-836

skype: dariusz.makulec

e-mail: dariusz.makulec@makulec.com

Tymczasowe aresztowanie - przesłanki stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego

Środki zapobiegawcze stosowane są zasadniczo w celu zapewnienia prawidłowego toku prowadzonego postępowania. Dla zastosowania środka zapobiegawczego, w tym tymczasowego aresztowania niezbędne jest zaistnienie przesłanki  ogólnejokreślonej w art. 249 § 1 kpk i przesłanki szczególnej określonych w art. 258 kpk. Jednocześnie nie mogą wystąpić negatywne przesłanki stosowania środków zapobiegawczych określonych w art. 259 kpk.

Przesłanka ogólna jest spełniona w sytuacji gdy istnieje realne zagrożenie dla toczącego się postępowania, a także jednocześnie zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez podejrzanego zarzucanego czynu zabronionego. Natomiast prawidłowy tok postępowania może zapewnić również stosowanie środków wolnościowych np. w postaci dozoru policji, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami, nakazu opuszczenia mieszkania, zakazu opuszczania kraju czy poręczenia majątkowego.  

Jak wskazano powyżej zagrożenie dla zakłócenia toczącego się postępowania winno mieć charakter realny, a nie hipotetyczny. Natomiast „duże prawdopodobieństwo” musi wynika z konkretnych dowodów zabranych w toku postępowania, które muszą uprawdopodabniać popełnienie zarzucanego czynu zabronionego w sposób zbliżony do pewności - Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. II AKz 1006/09. Nie powinien zostać uwzględniony wniosek prokuratora, w sytuacji gdy w treści uzasadnienia wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania wskazuje się, że dopiero toczące się postępowanie ma dostarczyć dowodów potwierdzających popełnienie zarzucanych czynów zabronionych.

Argumentem stosowania tymczasowego aresztowania nie może być również fakt, że podejrzany skorzystał z przysługującego prawa do odmowy składania wyjaśnień czy też nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu zabronionego. Przedmiotowe nie mogą być jednocześnie podstawą szczególnych przesłanek stosowania środków zapobiegawczych.

Sąd rozpoznając wniosek prokuratora o zastosowanie środka zapobiegawczego zobowiązany jest do oceny trafności przyjętej przez prokuratora kwalifikacji prawnej czynu zabronionego zarzucanego podejrzanemu, w kontekście przesłanek tymczasowego aresztowania.

Oprócz przesłanki ogólnej musi wystąpić również przesłanka szczególna stosowania tymczasowego aresztowania. Przedmiotowe zostały określone w art. 258 kpk. Najczęściej powoływanymi przesłankami szczególnymi stosowania tymczasowego aresztowania jest uzasadniona obawa, że podejrzany będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniała postępowanie, a także przesłanka zagrożenia karą zarzucanego czynu zabronionego, którego górna granica wynosi co najmniej 8 lat. Znacznie rzadziej występuje przesłanka w postaci obawy ucieczki lub ukrycia się podejrzanego – ta przesłanka dotyczy zazwyczaj sytuacji braku posiadania przez podejrzanego stałego miejsca pobytu czy sytuacji gdy nie ma możliwości ustalenia tożsamości podejrzanego, a także przykładowo ukrywania się podejrzanego wobec toczącego się postępowania. 

Przy rozważaniu rodzaju środka zapobiegawczego w kontekście przesłanki szczególnej należy kierować się treścią art. 258 § 4 kpk. Przedmiotowy wskazuje, że przy stosowaniu środka zapobiegawczego należy uwzględnić rodzaj i charakter obaw wskazanych w poprzedzających paragrafach tego przepisu oraz nasilenie ich zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium. 

Wobec redakcji treści przesłanek określonych w art. 258 § 1 pkt 1 i 2 kpk, a mianowicie „uzasadniona obawa” powołanie ich powinno odbywać się w oparciu o realne znajdujące oparcie w materiale dowodowym okoliczności faktyczne. Tym samym przedmiotowe nie mogą mieć charakteru hipotetycznego. 

Obawa matactwa odnosi w treści przepisu wprost do istnienia uzasadnionych obaw dotyczących nakłaniania świadków do składania fałszywych zeznań czy wpływania na treść wyjaśnień innych podejrzanych w sprawie. Natomiast innymi bezprawnymi działaniami może być niszczenie śladów i dowodów przestępstwa czy ukrywanie dowodów przestępstwa.

Adwokat Dariusz Makulec

Podstawa  Prawna 

Ustawa z dnia 06 czerwca 1997 r. kodeks karny  (Dz. U. 2016 r. poz. 1137)